بسمه تعالی

مدتی قبل در بررسی اهداف برنامه چهارم توسعه در زیربخشهای مختلف کشاورزی مازندران بخصوص اهداف کمی آن حسب ضرورت کاری مطالبی را جمع بندی نموده ام که بدلیل اهمیت آن و بخصوص ضرورت استفاده مسئولین محترم و محققین و کارشناسان بخش ، لازم دیدم که این مطالب را در چند قسمت در این پایگاه قرار دهم تا مورد استفاده قرار گیرد/.   م.ز

خلاصه بررسی وضع موجود :

     بر اساس آمارهای موجود ؛ جمعیت کشوردر شرایط کنونی به حدود 72.000.000 میلیون نفر بالغ شده است.

     با توجه باینکه نرخ رشد جمعیت استان از نرخ رشد میانگین کشور کمتر میباشد لذا سهم استان از جمعیت کل کشور از 3/4 درصد در سال 75 به حدود 18/4 درصد در سالهای اخیر کاهش یافته است.

     سهم جمعیت روستایی استان از جمعیت روستایی کشور در سال 75 برابر با 11/6 بوده که این سهم در سنوات اخیر به حدود 6 درصد تقلیل یافته است.

     جمعیت فعال استان که عرضه نیروی کار را در استان تشکیل میدهد در سال 75 معادل 715 هزار نفر بوده است و جمعیت شاغل استان نیز در سال مورد اشاره بالغ بر 646 هزار نفر بود.

     سهم شاغلین بخش کشاورزی از کل شاغلین در فعالیتهای مختلف اقتصادی در استان در سال 75 حدود 3/31 در صد بوده است که از میانگین کل کشور در این سال ( 23 درصد ) بیشتر میباشد.

     بخش کشاورزی و ماهیگیری استان با سهمی معادل 95/ 25 درصد

     بخش صنعت و معدن استان با سهمی معادل 11/10 درصد و                   

     از مجموع حدود 7147 میلیارد ریال ارزش افزوده بخش کشاورزی در سال اول برنامه چهارم زیربخشهای :

     زراعت و باغداری         6/4536   میلیارد ریال

     دامدارای و مرغداری     8/ 2135  میلیارد ریال

     جنگلداری                   2/236     میلیارد ریال

     ماهیگیری و شیلات       8/237     میلیارد ریال را بخود اختصاص داده که زیربخش زراعت و باغداری نزدیک به 5/63 درصد از کل ارزش افزوده بخش کشاورزی و ماهیگیری را تولید کرده است.

     وسعت اراضی کشاورزی استان بالغ بر 479.000 هکتار میباشد که از این مقدار حدود 240.000 هکتار آن آبی و مابقی اراضی دیم میباشد.

     محصولات زراعی و باغی استان شامل گندم ؛ جو ؛ شلتوک ؛ دانه های روغنی ؛ کیوی و مرکبات میباشد.

 اصلی ترین قابلیت ها ی توسعه بخش  در استان مازندران :

• برخورداری از شرائط مناسب اقلیمی و قابلیت های متنوع در نواحی کوهستانی ؛جنگلی ؛ جلگه ای ؛ ساحلی و عرصه های مستعد طبیعی
• برخورداری از اراضی مستعد و حاصلخیز و آب فراوان و تولید محصولات کشاورزی ؛ دام و طیور و آبزیان
• امکان مهم دریای مازندران بویژه قابلیت برخورداری از مبادی ورودی و خروجی کالا و مسافر با کشورهای آسیای میانه ... مسیر کریدور شمال جنوب و...
• وجود ذخائر مواد پروتئینی در دریای مازندران و بندرهای صیادی
• امکان توسعه صنایع شیلاتی
• وجود زیرساختهای مناسب توسعه فعالیتهای صنعتی بویژه در زمینه صنایع وابسته به کشاورزی
• وجود راههای متعدد دسترسی به استانهای مجاور و مرکز کشور
• نیروی انسانی ماهر و توانمند بعنوان مهمترین قابلیت
• امکان جذب سرمایه گذاری های مختلف ( داخلی – خارجی ) در بخشهای مختلف اقتصادی بویژه کشاورزی

عمده ترین تنگناهها و محدودیتهای توسعه بخش :

• نبود یا کمبود امکانات در زمینه های مختلف بخصوص امکانات زیرساختی اقتصادی
• ناکافی بودن زیرساختها و امکانات زیربنایی بخصوص در شبکه حمل و نقل
• کمبود ظرفیتها ی لازم در عمل آوری محصولات بخش کشاورزی و تاسیسات ذخیره سازی و نگهداری کالا
• حوادث غیرمترقبه مانند سیل و زلزله و ... و نیز رانش زمین و تشدید فرسایش خاک
• کوچک بودن قطعات اراضی کشاورزی و زهدار بودن اراضی جلگه ای استان

مسائل اساسی بخش کشاورزی در استان :

• مشکل بیکاری در بین فارغ التحصیلان دانشگاهی رشته های مختلف کشاورزی
• تغییر بی رویه کاربری ؛ استفاده نامطلوب از اراضی کشاورزی استان و توسعه بی رویه و گسترش افقی مناطق روستایی
• کمبود امکانات اجرایی سیستم قرنطینه ای – بهداشتی در خصوص کنترل حمل گیاه ؛ دام ؛ فرآورده های گیاهی و فرآورده های خام دامی با توجه به ظرفیت استان
• کمبود تاسیسات و ذخیره سازی آبهای سطحی و نازل بودن راندمان آبیاری
• بهره برداری نامناسب و بیش از ظرفیت از مراتع و جنگلهای استان
• کاهش ذخائر ماهیان خاویاری و کیلکای در یای مازندران
• سنتی بودن شیوه تولید.

هدفهای بلند مدت توسعه بخش در استان :

     محور اصلی توسعه استان در برنامه چهارم بر پایه رشد توام بخشهای کشاورزی ؛ صنعت با تاکید بر صنایع نوین و سازگار با مسائل زیست محیطی و صنایع کشاورزی و تبدیلی پایه گذاری شده است لذا مهمترین هدفها را میتوان در امور زیر خلاصه کرد :

• استفاده بهینه از منابع آب و خاک و افزایش عملکرد محصولات کشاورزی ؛ دامی و شیلاتی
• صیانت از جنگلها ؛ مراتع ؛ ساماندهی حوزه های آبریز و رودخانه ها و کاهش آثار بلایای طبیعی
• مدیریت یکپارچه و استفاده بهینه از اراضی
• خودکفایی در محصولات اساسی و استراتژیک مانند برنج و...

راهبردهای بلند مدت :

• افزایش بهره وری عوامل و منابع تولید ؛ تجهیز و نوسازی و زهکشی اراضی و توسعه فعالیتهای نوین کشاورزی ؛ دامی و آبزی پروری و حفظ ذخائر آبزیان دریای مازندران
• مهار آبهای سطحی و بهبود روشهای آبیاری نوین
• توسعه صنایع با الویت در صنایع پیوسته و وابسته به کشاورزی ؛ شیلات و جنگل و تجهیزات تبدیلی و تکمیلی کشاورزی
• تقویت زیرساختهای لازم متناسب با توسعه فعالیتهای بازرگانی خارجی و توسعه مراکز قرنطینه ای گیاهی و دامی
• تاکید بر توسعه عمودی و تراکم سازی در شهرها و اختصاص زمینهای غیرکشاورزی برای ایجاد مناطق عملکردی خاص
• زمینه سازی برای شکل گیری بازار بورس کالا بخصوص بازار بورس کالاهای کشاورزی
• توسعه صنایع و ماشین آلات و تجهیزات تبدیلی و تکمیلی کشاورزی و بسته بندی

 الویتهای سازمان جهاد کشاورزی :

·         زهکشی سراسری اراضی کشاورزی شمال

·         تسریع در یکپارچه سازی ؛ تجهیز و نوسازی اراضی کشاورزی استان و فراهم نمودن تمهیدات لازم جهت کشت مجدد

·         تسریع در احداث عملیات زیربنایی دهکده گل و گیاه چپکرود و پایانه های گل در استان

·         مبارزه بیولوژیک با شانه داران مهاجم و حفاظت از ذخائر آبزیان دریای خزر

·     تداوم اجرای طرحهای صیانت از جنگل ( جنگلکاری و جنگلداری )؛ اتمام طرح ساماندهی دام در جنگل ؛ کاهش برداشت از جنگل و تسهیل واردات چوب

·         مهار آبهای سطحی ( ایجاد بندهای انحرافی کوچک ، استخرهای ذخیره و انتقال آب در سطح مزارع ) و تداوم عملیات آبخیزداری

·         توسعه ؛ تجهیز و نوسازی و مکانیزاسیون کشاورزی

·         مطالعه و امکان سنجی ایجاد بازار بورس محصولات کشاورزی

·         توسعه آموزش و ترویج بمنظور ارتقاء عوامل بهره وری تولید

·         زمینه سازی و کمک به ایجاد صندوق تثبیت درآمد کشاورزان با مشارکت درآمدی دولت جهت اجرای سیاستهای حمایتی

·         زمینه سازی و کمک به ایجاد صندوق حمایت از توسعه سرمایه گذاری بخش کشاورزی

سیاستهای توسعه در کوتاه مدت در بخش :

• معرفی اراضی کم بازده و هدایت فعالیتهای عمده به این اراضی
• اجرای دقیق قوانین و مقررات حفظ اراضی زراعی ؛ باغات ؛ جنگلها و مراتع
• گسترش اراضی زراعی آبی و جلوگیری از استفاده زراعی در مراتع
• پیگیری مستمر طرحهای مرتبط با حفظ اراضی نظیر تعادل دام و مرتع؛ خروج جنگل نشینان ؛ کنترل بهره برداری های صنعتی ؛ بازسازی ؛ احیاء و کشت مجدد جنگلها و آبخیزداری

مهمترین اقدامات فوری برای اجرای سیاستها :

• تهیه نقشه بروز کاربری اراضی استان
• تهیه نقشه توان اکولوژیکی ( کاربری بهینه ) اراضی استان
• مشارکت با سایر دستگاهها بویژه مسکن و شهرسازی ؛ استانداری ؛ بنیاد مسکن در تعیین محدوده شهرها و روستاهها
• اجرای قوانین و ضوابط ؛ جلوگیری از تخریب اراضی زراعی و باغی در کمال مطلوب

طرحها و برنامه های پیشنهادی سازمان جهاد کشاورزی مازندران :

          با توجه به قابلیتها و تنگناهها ی توسعه استان بر پایه توسعه توامان بخش کشاورزی و صنعت با تاکید بر صنایع نوین و پاک و سازگار با شرائط زیست محیطی استان و صنایع تبدیلی و کشاورزی و گردشگری و خدمات ؛ بازرگانی خارجی متصور میباشد . بر این اساس اهداف بلند مدت توسعه استان در بخش عبارتند از :

1. توسعه و استفاده بهینه از منابع آب و خاک و افزایش عملکرد محصولا ت کشاورزی ؛ دامی و شیلاتی.
2. توسعه صنایع جدید مرتبط با بخش کشاورزی  و صنایع تبدیلی محصولات کشاورزی و ساماندهی و ارتقاء تکنولوژی اینگونه صنایع
3. حفظ محیط زیست و کنترل و کاهش آلودگی در حد استانداردهای طیست محیطی در بخش کشاورزی
4. صیانت از جنگلها و مراتع ؛ ساماندهی حوزه های آبریز و رودخانه ها ؛ کاهش آثار بلایای طبیعی و گسترش فعالیتهای آبخیزداری
5. مدیریت یکپارچه استفاده بهینه از زمین و الویت بندی اصولی کاربری ها متناسب با ضرورتهای توسعه

      با توجه به اهداف و راهبردهای سند ملی توسعه استان در برنامه چهارم توسعه در بخش کشاورزی طرحهای پیشنهادی بشرح زیر اعلام میگردد:

1. گسترش سیستمهای آبیاری تحت فشار مورد نیاز بخش کشاورزی با مشخصه :

               الف – سیستم آبیاری بارانی 191.000 هکتار

               ب   -  سیستم آبیاری قطره ای 122.000 هکتار

               ج   -  سیستم قطره ای الگویی 3.600  هکتار

2. ایجاد زیربناههای مجتمع گلخانه ای بمیزان 30 هکتار
3. اصلاح و توسعه باغات در اراضی مستعد هر ساله بمیزان  5.000  هکتار
4. ایجاد شبکه های زهکشی در مناطق مرکبات خیز استان
5. احداث ؛ تکمیل تاسیسات زیربنایی نواحی صنعتی شامل :

          الف  -  تکمیل نواحی صنعتی موجود

          ب    -  مطالعات 16 ناحیه صنعتی بوسعت  25  هکتار

          ج    -  ایجاد  6  ناحیه صنعتی جدید بوسعت 100 هکتار

توجه : این بخش از فعالیتها احتمالا به دستگاه دیگر واگذار خواهد شد.

6. بهبود ؛ نگهداری و ذخیره سازی سورتینگ و درجه بندی ؛ دسته بندی و فرآوری و کاهش ضایعات مرکبات
7. طرح ساماندهی کشتارگاهها
8. اجرای طرح مکانیزاسیون کشاورزی و توسعه و تقویت تشکلهای مربوطه
9. اجرای طرح ساماندهی صنعت طیور استان
10. فعال نمودن واحدهای دامداریهای غیرفعال
11. احداث مجتمع دامداریها
12. عملیات اجرایی در بخشهای مکانیکی و بیولوژیک در برنامه آبخیزداری
13. طرح ساماندهی اراضی آبی ( تجهیز و نوسازی شالیزارها ) بمیزان 70.000 هکتار در طی برنامه چهارم

  اصلی ترین قابلیت ها ی توسعه بخش  در استان مازندران :

• برخورداری از شرائط مناسب اقلیمی و قابلیت های متنوع در نواحی کوهستانی ؛جنگلی ؛ جلگه ای ؛ ساحلی و عرصه های مستعد طبیعی
• برخورداری از اراضی مستعد و حاصلخیز و آب فراوان و تولید محصولات کشاورزی ؛ دام و طیور و آبزیان
• امکان مهم دریای مازندران بویژه قابلیت برخورداری از مبادی ورودی و خروجی کالا و مسافر با کشورهای آسیای میانه ... مسیر کریدور شمال جنوب و...
• وجود ذخائر مواد پروتئینی در دریای مازندران و بندرهای صیادی
• امکان توسعه صنایع شیلاتی
• وجود زیرساختهای مناسب توسعه فعالیتهای صنعتی بویژه در زمینه صنایع وابسته به کشاورزی
• وجود راههای متعدد دسترسی به استانهای مجاور و مرکز کشور
• نیروی انسانی ماهر و توانمند بعنوان مهمترین قابلیت
• امکان جذب سرمایه گذاری های مختلف ( داخلی – خارجی ) در بخشهای مختلف اقتصادی بویژه کشاورزی

عمده ترین تنگناهها و محدودیتهای توسعه بخش :

• نبود یا کمبود امکانات در زمینه های مختلف بخصوص امکانات زیرساختی اقتصادی
• ناکافی بودن زیرساختها و امکانات زیربنایی بخصوص در شبکه حمل و نقل
• کمبود ظرفیتها ی لازم در عمل آوری محصولات بخش کشاورزی و تاسیسات ذخیره سازی و نگهداری کالا
• حوادث غیرمترقبه مانند سیل و زلزله و ... و نیز رانش زمین و تشدید فرسایش خاک
• کوچک بودن قطعات اراضی کشاورزی و زهدار بودن اراضی جلگه ای استان

مسائل اساسی بخش کشاورزی در استان :

• مشکل بیکاری در بین فارغ التحصیلان دانشگاهی رشته های مختلف کشاورزی
• تغییر بی رویه کاربری ؛ استفاده نامطلوب از اراضی کشاورزی استان و توسعه بی رویه و گسترش افقی مناطق روستایی
• کمبود امکانات اجرایی سیستم قرنطینه ای – بهداشتی در خصوص کنترل حمل گیاه ؛ دام ؛ فرآورده های گیاهی و فرآورده های خام دامی با توجه به ظرفیت استان
• کمبود تاسیسات و ذخیره سازی آبهای سطحی و نازل بودن راندمان آبیاری
• بهره برداری نامناسب و بیش از ظرفیت از مراتع و جنگلهای استان
• کاهش ذخائر ماهیان خاویاری و کیلکای در یای مازندران
• سنتی بودن شیوه تولید.

هدفهای بلند مدت توسعه بخش در استان :

     محور اصلی توسعه استان در برنامه چهارم بر پایه رشد توام بخشهای کشاورزی ؛ صنعت با تاکید بر صنایع نوین و سازگار با مسائل زیست محیطی و صنایع کشاورزی و تبدیلی پایه گذاری شده است لذا مهمترین هدفها را میتوان در امور زیر خلاصه کرد :

• استفاده بهینه از منابع آب و خاک و افزایش عملکرد محصولات کشاورزی ؛ دامی و شیلاتی
• صیانت از جنگلها ؛ مراتع ؛ ساماندهی حوزه های آبریز و رودخانه ها و کاهش آثار بلایای طبیعی
• مدیریت یکپارچه و استفاده بهینه از اراضی
• خودکفایی در محصولات اساسی و استراتژیک مانند برنج و...

راهبردهای بلند مدت :

• افزایش بهره وری عوامل و منابع تولید ؛ تجهیز و نوسازی و زهکشی اراضی و توسعه فعالیتهای نوین کشاورزی ؛ دامی و آبزی پروری و حفظ ذخائر آبزیان دریای مازندران
• مهار آبهای سطحی و بهبود روشهای آبیاری نوین
• توسعه صنایع با الویت در صنایع پیوسته و وابسته به کشاورزی ؛ شیلات و جنگل و تجهیزات تبدیلی و تکمیلی کشاورزی
• تقویت زیرساختهای لازم متناسب با توسعه فعالیتهای بازرگانی خارجی و توسعه مراکز قرنطینه ای گیاهی و دامی
• تاکید بر توسعه عمودی و تراکم سازی در شهرها و اختصاص زمینهای غیرکشاورزی برای ایجاد مناطق عملکردی خاص
• زمینه سازی برای شکل گیری بازار بورس کالا بخصوص بازار بورس کالاهای کشاورزی
• توسعه صنایع و ماشین آلات و تجهیزات تبدیلی و تکمیلی کشاورزی و بسته بندی

منبع : سند برنامه چهارم توسعه مازندران

 .......... ادامه دارد ...............